Zomaar, om bij te blijven

Kasteel Wijchen

Wanner het kasteel precies gebouwd is, is niet bekend. De vroegst gevonden vermelding is van 1392.

 

De bewoners

kast-01De naam zou volgens de geschiedenisboeken komen van het geslacht van Wijchen. De familie had in de 12e en 13e eeuw het kasteel en het omliggende in eigendom. Maar het omgekeerde is ook mogelijk, dat zij zich vernoemd hebben naar de plaats waarin zij woonden.

 

Opeenvolgend woonden in Kasteel Wijchen vervolgens de Malbergens, de Van Galens en de Bronckhorsten.

 

Op 10 juni 1609 kochten Emanuel en Emila het Huys te Wijchen en ook een boerenwoning, geheten ‘Den Groten Leliaart, twee stukken land, het één geheten “dat Hogeland” en het ander “die Stekkelbrugge”, een halve vijver (het Wijchense Meer) en bosland, alsook een aantal horigen die bij de grond behoorden.

kast-06b
Dat een huwelijk tussen de protestantse Emilia en de katholieke Emanuel, Don Emanuel van Portugal, bijzonder was staat wel vast. Emilia was een dochter van Willem van Oranje, die het leven liet door zijn strijd tegen de katholieke Spanjaarden.

kast-06aEmanuel, echter, was op de vlucht voor de wereldlijke en religieuze ambities van de Spaanse koning Philips de Tweede, bedreiger des vaderlands, moordenaar van Willem de Zwijger (toen voor eeuwig – jdb).

Zoiets geeft een band, maar een huwelijksband gaat toch wel ver. De Staten van Holland en haar broer, Prins Maurits, waren daar helemaal niet vóór.

Ondanks dat hebben ze een huwelijk geforceerd en ze kregen samen 6 meisjes en 2 jongens. Waarom in het zo ver van Den Haag gelegen Wijchen?

Het paar had ook woningen in Delft en Den Haag. In een brief schrijft Emilia dat het hen aan geld ontbreekt om vanuit Wijchen een reis naar Den Haag te ondernemen (armoede is relatief, zoals hieruit maar weer blijkt – jdb).

 

 

Een bijzonder bouwplan

Emilia en Emanuel bouwden op de fundamenten, hun bouwplan was origineel: een middentoren die het jaar symboliseert; de vier hoektorens stonden daar namens de vier jaargetijden.

kast-02Twaalf kelders telde het kasteel, analoog aan het aantal maanden en 52 kamers voor alle weken van het jaar één.
Er waren 365 vensters, zodat er elke dag vanuit een ander venster gekeken kon worden. En al die vensters hadden 24 ruiten, zodat elk uur in het jaar een eigen stukje glas in het kasteel had.

kast-03Deze symboliek alsmede de gesloten S(voor huwelijkse trouw) de ineengestrengelde E’s (o.a. te vinden in het perkje voor het kasteel, vanuit de toren is dit vooral duidelijk zichtbaar – jdb) en de 8 voorstellingen met spreuken in de voorgevel die Emanuel zou hebben bedacht zijn in en bij het kasteel nog aan te treffen.

Het kasteel is in de periode 1771 tot 1903 in het bezit geweest van de familie Osy. Er leeft nog een nazaat van deze familie – Baron Adolhpe Mols – die onderzoek verrichtte naar zijn voorouders. Er zijn waarschijnlijkast-07k nog 2 geboren Osy’s, de één op leeftijd en kinderloos in Oostenrijk en de ander zonder nakomelingen in Spanje.

 

De brand

Na een schoorsteen brand in de Sinterklaasnacht van 1906 brandde het kasteel geheel uit.  Alleen het staande muurwerk bleef gespaard.  Meubilair, bibliotheek en kunstschatten vielen allemaal ten prooi aan de vlammen.

 

Laatste particuliere eigenaar

Mevrouw van Humalda van Eysinga is een dochter van de laatste particuliere eigenaren van het Wijchens Kasteel. Haar vader, Jonkheer Mr. Rein van Humalda van Eysinga en zijn broer erfden het Kasteel.
De Jonkheer verhuisde samen met zijn echtgenote, Jonkvrouwe Sickinghe, zoon en
kast-08dochter van Blaricum naar Wijchen.
Mevrouw van Humalda van Eysinga kan zich nog herinneren, dat als de Vierdaagse langskwam, haar vader en moeder aan de Kasteellaan voor het kasteel een tafel neerzetten, met een lampetkan en een stapeltje handdoeken, zodat de wandelaars er hun voeten konden wassen.

In de crisisjaren (rond 1931) moesten ze het Kasteel om financiële redenen verlaten. In 1932 verkochten haar vader en oom het aan de Gemeente Wijchen. De vraagprijs was fl. 120.000,–, uiteindelijk werd de koop gesloten op fl. 15.000,– voor het Kasteel en de directe omgeving.
De familie Arts had al een stukje grond verworven en kocht later ook de rest van het Sterrebos van het Geldersch Landschap, die het hadden gekocht van de broers Humalda van Eysinga.

(Bron: “Vorstenhuis en Volk in het Wijchens Kasteel” door Johan Jansen en Arno van Eldijk.)

 

Huidige functie

Het Kasteel is nu in gebruik bij raadsvergaderingen, het heeft een representatieve taak: ontvangsten, trouwpartijen, op de 1e etage is een bedrijf gevestigd (ik meen een anticair) en op de 2e etage bevindt zich het museum.
De kelder is vooral nog in authentieke staat, is niet of minder door de brand beschadigd. Je vindt er de oude keuken, een waterput voor de watervoorraad en er zijn enkele cellen.
Er is een trapje waarlangs de bedienden het bereide eten naar boven konden brengen. Dit trapje heeft uitzonderlijk lage treden. Tijdens de rondleiding werd verteld dat dit te maken had met de lange rokken, men liep zo minder risico op de eigen rok te trappen met alle vervelende gevolgen van dien.

kast-05

 

Tweets